ÇAĞIMIZIN “CADISI” ADDİE’NİN HİKÂYESİ

Yazar: Asiye Akansu

Editör: Beyza Nur Top

Şef Editör: Behice Kavak

Bir Tür Kıvılcım, Addie’nin eski zamanlarda yaşadığı kasabada “cadı” olarak yaftalanıp idam edilmiş kadınlar adına, kasaba meydanına bir anıt yapılması için verdiği mücadeleyi konu ediniyor. Yazarın Addie için kurguladığı gösterişsiz hayata ve Addie’nin otizm tanısı sebebiyle yaşadığı zorluklara tanık oluyoruz. Hikâyeyi Addie’nin zihninin içindeymiş gibi okura, yalın, net ve yakından anlatması, kitabı kendi deneyimlerinden yola çıkarak yazdığını düşündürüyor.

İskoçlu yazar Elle McNicoll’un çok ses getiren eseri A Kind of Spark’ı, Gizem Şakar Timaş Yayınları’nda Bir Tür Kıvılcım adıyla dilimize kazandırdı. Akıcı dili ve özgün konusuyla okuyucuyu kendine çeken eser, on yaş ve üzeri herkes için uygun. Addie, 11 yaşında otistik bir kız çocuğu. Anne-babası ve ikiz ablalarıyla İskoçya’nın başkenti Edinburgh’ta Juniper kasabasında yaşıyor. Üniversiteye giden ablası Keedie de kendisi gibi otistik. Nina ise tek derdi daha çok makyaj videosu çekip takipçi kazanmak olan bir influencer.

Yazarın Nina aracılığıyla sosyal medyada her an karşımıza çıkabilecek hakaret etmeye, aşağılamaya veya kötülemeye hazır insanlara yer vermesi, kitapla gerçek hayat arasında bir bağ olduğunu hissettiriyor.

Anne babası çok ilgili olsa da Addie için hayat oldukça zor. Onu en iyi anlayan ise otistik ablası Keedie’dir. Ergenliğinde o da Addie gibi zorluklar yaşamış. Tek fark, onun sınıf öğretmeninin Addie’nin anlayışsız öğretmeninin aksine çok sevecen, yumuşak kalpli oluşudur. Keedie, üniversite hayatında kendini korumak için “maskeleme” yapmayı tercih ediyor. Ona göre nörolojik durumunu kimsenin fark etmemesi için her gün -mış gibi yapmanın, saklanmak zorunda olmanın ağırlığı ile devam etmek zorunda. Onlara normal olduğunu, herkes gibi olabileceğini göstermeli.

Addie, toplum içinde fazla uyarıldığında -yanında ona bu durumu açıklayacak kimse yoksa- insanların onun tehlikeli olduğunu, onları incitebileceğini düşündüklerini bilir. Bu şekilde iletişim kurmak, duygusal davranmak Addie için inanılmaz miktarda enerji gerektirir. Böyle zamanlarda cadı olarak adlandırılan kadınları da anlamamışlardı diye düşünür. Oysa cadılar ona hiç de tehlikeli gelmemişlerdi, daha çok korkmuş ve farklı gözükmüşlerdi.

Hassasiyetleri, aşırı aktif hayal gücü, yazısının kötü olmasından dolayı öğretmeninden aldığı tepkiler, heyecanlı tavırları, duygularını kontrol edememesi, insanları yalnızca görüntü ve sesleriyle değil birer frekans olarak algılaması sınıf arkadaşları tarafından da dışlanmasına sebep olur. Öyle ki elinden neredeyse hiç düşürmediği eş anlamlılar sözlüğünü, sayfalarına hakaretler yazılmış ve paramparça halde bulur. Arkadaşlarının onu anlaması şöyle dursun Addie’ye ellerinden gelen zorbalığı yapmışlardır. Addie, tek yakın arkadaşı da artık onunla arkadaş olmak istemeyince tamamen yalnız kalır. Bütün vaktini okumakla geçirir. Okulun kütüphane görevlisi Bay Allison’u çok sever. Bay Allison hep güzel kitaplar tavsiye edip, öğle yemeğini kütüphanede yemesine izin verir. Addie’nin geçirdiği ataklara çözüm olmasa da yaşamını kolaylaştırmak, güzelleştirmek adına çok güzel bir nezaket örneği olarak karşımıza çıkar. Sınıfa yeni gelen Audrey’in zamanla dostluğa dönen arkadaşlığı da yaşamın ona hediyesi gibidir.

Her şey, Cadılar Bayramı Projesi için Bayan Murphy’nin “Edinburgh’un eski günlerinde Nor’ Loch’un dibini boylamanıza neyin sebep olmuş olabileceğini söyleyebilecek biri var mı?” diye sormasıyla başlar. Addie, insanların türlü türlü nedenlerle, büyücülükle suçlandığı, -solak olmanın bile şüphe uyandırdığı- zamanları duyunca kalbi korku ve hayret duygusuyla kaplanır. Sınıfça bir zamanlar işkencelere uğramış bu kadınlar üzerine çalışacaklardır. Derste bunlar konuşulurken, “Bacaklarımın tek istediği kütüphaneye koşup bu konuda mümkün olduğunca çok şey okumak ve ardından okuldan çıktıktan sonra koşup Keedie’yi bulmak.” der arkadaşına.

Zamanın birinde kadınlar sırf farklı oldukları için yargılanıp idam edilmiş. Bu bilgi Addie’nin kıpır kıpır zihninde kıvılcımlar yaratır. Nihayetinde o ve ablası da bu çağın “farklı” insanlarıdır. Addie, zamanında yapılan yanlışların unutulmaması için hatırlatıcı olarak büyücülükle suçlanıp cadı olduğuna inanılan masum insanlar adına kasaba meydanına anıt yapılmasını ister. Bu fikir onu çok heyecanlandırır. Başka bir şey düşünemez hâle gelir. Konuyu kasaba meclisinde dile getirir. Fakat “farklı” bir kız tarafından gündeme getirilen bu teklif elbette kabul edilmez. Onlara göre bu fikrin hiçbir önemi yoktur. Hem meydanda yapılan öküz yarışları için ayrılan bütçenin böyle bir anıt için kullanılması mümkün değildir.

Hissiz kalabalığa bakıp, “Sizin, kontrol edemediğiniz bir şey için cezalandırılmanın nasıl bir şey olduğu hakkında hiçbir fikriniz yok!” der Addie. Ancak bu sözler, empati yoksunu insanların kalplerine henüz tesir etmeyecektir. “Parayı ben toplayacağım.” diyerek kararlı mücadelesinde bir adam daha atar. Destek için çalışmalara başlamış, Audrey’le afişler tasarlamışlardır. Parayı tamamlasalar bile meclis komitesine bunu kabul ettirmek hiç kolay olmayacaktır. Ancak mücadelesine kararlılıkla dört elle sarılır. Psikolojik ve nörolojik çeşitlilikleri sebebiyle zorbalığa maruz kalan insanların yaşamları arasında benzeşim kurup, bunu incelikli bir kurguyla sunan yazar, ince bir zekâya sahip olduğunu gözler önüne sermiştir. Bize de etkisinden çıkmanın kolay olmadığı bu sürükleyici mücadeleyi bir çırpıda okumak düşmektedir.

Farklı çağlarda çeşitli sebeplerle toplumdan dışlanan kişilerin hikâyesini ustalıkla harmanlayan yazar, daha ilk eseriyle çok sayıda ödülün sahibi oluyor. 1992 doğumlu McNicol, Bir Tür Kıvılcım ile Blue Peter En İyi Kitap Ödülü ve Waterstones Çocuk Kitapları Ödülü’nün haricinde Blackwell’s Book 2020’yi kazanmıştır. Carnegie’ye aday gösterilmiş ve Books Are My Bag Ödülü 2020, Branford Boase Ödülü ve The Little Rebels Ödülü için kısa listeye girmiştir. Kitabın, BBC İngiltere tarafından televizyon serisi olarak da yayınlanması planlanıyor.